Piri Reis ve eserleri!..

Standard

 

piri-reisPiri Reis kimdir?: Karamanlı bir ailenin çocuğu olan Ahmet Muhiddin Pîrî’nin ailesi Fatih Sultan Mehmed devrinde padişahın emri ile Karaman İstanbul’a göç ettirilen ailelerdendir. Aile bir süre İstanbul’da yaşamış, sonra Gelibolu’ya göç etmiştir. Pîrî Reis’in babası Karamanlı Hacı Mehmet, amcası ise ünlü denizci Kemal Reis’tir.

Pîrî denizciliğe amcası Kemal Reis’in yanında başladı; 1487-1493 yılları arasında birlikte Akdeniz’de korsanlık yaptılar. Pîrî Reis, Osmanlı Donanması’nın Venedik Donanması’na karşı sağlamaya çalıştığı deniz kontrolü mücadelesinde Osmanlı donanmasında gemi komutanı olarak yer aldı, böylece ilk kez savaş kaptanı oldu.

pirireis

Pîrî Reis, 1523’deki Rodos seferi sırasında da Osmanlı Donanması’na katıldı. 1524’de Mısır seyrinde kılavuzluğunu yaptığı sadrazam Pargalı Damat İbrahim Paşa’nın takdiri ve desteğini kazanınca, 1525’da gözden geçirdiği Kitab-ı Bahriye’sini İbrahim Paşa aracılığıyla Kanuni’ye sundu.

Pîrî Reis’in 1526’ya kadar olan yaşamı Kitab-ı Bahriye’den izlenebilir. Pîrî Reis, 1528’de, ilkinden daha içerikli ikinci dünya haritasını çizdi.

1533 yılında Barbaros Hayrettin Paşa kaptan-ı derya olunca Pîrî Reis de Derya Sancak Beyi (Tümamiral) ünvanı alan Pîrî Reis, sonraki yıllarda, güney sularında devlet için çalıştı. Barbaros’un 1546’da ölümünün ardından Mısır Kaptanlığı (Hint Denizleri Kaptanlığı da denilirdi) yaptı, Umman Denizi, Kızıl Deniz ve Basra Körfezi’ndeki deniz görevlerinde yaşlandı. Osmanlı donanmasında yaptığı son görev idamıyla sonuçlanan Mısır Kaptanlığı oldu.

Piri Reis’in eserleri nelerdir?

  • Kitab-ı Bahriye
  • Piri Reis’in Haritası (İlk Dünya Haritası)
  • Hadikat’ül Bahriye
  • Bilad-ül Aminat
  • Eşkalname

Piri Reis Neden Öldürüldü?

Yavuz Bahadıroğlu, TVNET ekranlarında yayınlanan ‘Tarihçe’ programında, “Kanuni Sultan Süleyman Piri Reis’i neden öldürdü?” sorusunu şu şekilde cevaplamıştı:

Bu konuda bazı rivayetler var: ‘Hürrem Sultan, Piri Reis’in başarısının önüne geçmek için Kanuni’nin aklına girdi ve onu öldürttü. Dünya haritasını elinden alarak Rusya’ya gönderdi.’ Bu bir şehir efsanesidir. Böyle bir şeye hiçbir Valide Sultan yeltenmez. Hiçbir Valide Sultan’a bunu konduramazsınız.

Piri Reis, 1552 yılında Portekizlilere ait Hürmüz Kalesi’ni kuşattı. Maalesef Portekizliler para verdikleri için kuşatmayı yarım bıraktı. İyi insanların da hatalı tarafları vardır. Bunu kabul etmemiz lazım.

Basra’ya dönen Piri Reis, tamire muhtaç donanmanın başında durmadı ve ganimet yüklü gemilerle birlikte Mısır’a geçti. Mısır’a geçerken gemilerden biri battı. Bunlar kusur sayıldı.

Mısır Beylerbeyi Mehmet Paşa, Piri Reis’in aleyhine rapor vermişti. Kanuni Sultan Süleyman bu olayları araştırdı, iddiayı yerinde buldu. 1554 yılında da idam edildi.

piri-reis-kim

Reklamlar

3 responses »

  1. Merhaba,

    Piri Reis’in Hürmüz kuşatmasında rüşvet aldığı kesin değildir ve muhtemelen iftiradır.

    Hürmüz kalesi iyi korunduğu ve ada halkı da bu korumaya destek verdiği için kaleyi alamayacağını anladı. Yardım ettiği için ada halkına askerleri saldırttı ve mal/kadınların bir kısmını alıp götürdü. Bu sebeple şikayet edildi.

    Sığındığı limana Portekiz gemilerinin geldiğini geç öğrenince gizlice kaçıp Süveyş’e asıl donanma merkezine gitti.

    Bu iki olay dolayısıyla öldürüldü (İsmail Hakkı Uzunçarşılı Kanuni Dönemi)

    Bunların dışında Piri Reis dönem için Osmanlı’nın en iyi coğrafyacısı ve bilim adamıydı. Dolayısıyla çekemeyeni çoktu. Uzun yazmak istemiyorum yerinizi işgal etmeyeyim. Döneme şöyle bakmak lazım;

    1553 yılından hemen önce Osmanlı iç ilişkileri karıştı. Bir yandan Hürrem Sultan çocuklarını geleceğin sultanı yapmak için entrikalar kuruyorken diğer yandan diğer Sultan çocukları hayatta kalma adına mücadele veriyordu. 1553 yılında artık saraydan uzaklaştırılan en kuvvetli oğlan Şehzade Mustafa satın alınan adamlar ile beraber Hürrem komplosuyla öldürüldü. Öldürme sorumlusu olan Rüstem Paşa Mısır’a sürüldü (2 yıl sonra bir Ramazan etkinliğine çağırılıp Hürremin Kızı Mihrimah Sultan ile evlendirilip tekrar veziri azam yapıldı). Peşinden 1553 yılında Cihangir komployu öğrenince hastalanıp öldü. Yani Hürrem’in çocuklarından başka güçlü kimse kalmadı hepsi öldürüldü 1554 yılına gelindiğinde.

    1554 yılı Saray’da elle tutulur devlet adamlarının artık yavaş yavaş temizlendiği yıllardır. Şehzade Mustafa’ya arkadan saldırıp boğan sıradan bir ağa (Hürremin adamı) Zal Mahmud ağa mesela saraya vezir yapıldı! Ehil kişiler saraydan uzak yerlere sürgüne gönderildi yerlerine Hürrem ve yandaşları doldurtuldu.

    İşte 1554 yılına kadar iyi bir bilim adamı olan Piri Reis mesela yaptığı haritayı (haritaları) Kanuniye sadece bir kez sunabilmiştir. Kanuni bu haritalar ile ilgilenmemiştir zaten (saray entrikaları daha önemli o sıralar). Piri Reis bir iki kez sunum yapmak istesede bilerek saraydan uzaklaştırıldı ve kuyusu kazıldı.

    1550’li yıllar Osmanl Devletinin bilimde ve coğrafyada geride kalmaya başladığı yılların başıdır. Bilim ve araştırma yapmaktansa saray entrikaları çevirip yandaşlarına mevki verdikten sonra zaten çöküş ve yozlaşma peşinden gelmiştir.

    Uzattım farkındayım 🙂 Piri Reis’in haritası yaptığı yıl için bile ne yazık ki son derece değerli bir eser de değildir (Zaten 1/3 civarı bulunmuştur). Kötü müdür? Değildir lakin dönem coğrafyacıları çok daha iyilerini zaten çizmişlerdi. Merak ederseniz isim ve haritalarını da sizle paylaşabilirim.

    Saygılarımla.

      • Konuyla ilgili bir arkadaşımla bugün muhabbeti geçti. Kendisi Piri Reis’i çok sevdiği için (milliyetçilik duyguları elbette) söylediklerime inanmadı.

        Bu sebeple Piri Reis’in haritası ve dönem coğrafi bilgisi ile ilgili bir yazı yazmayı düşünüyorum. Sizin bloğunuza da yazının linkini atarım oradan okuyabilirsiniz.

        Saygılarımla

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s